Terugblik: FRONTPARADIJS, geschiedenis hier & nu

Zondag 10 september 2017 bieden wij ons (niet vermoedend op wat nog zou komen) aan voor de muzikale theaterfietstocht “Frontparadijs” te Lichtervelde. Een organisatie van De Heemkundige Kring, de KH De Burgersgilde en de KF Sint-Cecila De Zwaan uit Lichtervelde. Dit initiatief werd genomineerd en dingt mee naar de prestigieuze Vlamo Award 2017! (Vlamo gaat hierbij jaarlijks op zoek naar een initiatief dat creatief & artistiek is en door zijn buitengewone vorm een blijvende impact op zijn omgeving heeft). Geduldig met de fiets ter hand melden wij ons op het Gildehofplein bij de Duitse soldaten die tijdens WO I, Lichtervelde bezetten. (Schelle Duitse marsmuziek weerklinkt). Meteen worden wij door de soldaten aangepord om plaats te nemen in de tent en het pasje (dat nauwgezet moet worden ingevuld) altijd en overal bij te hebben! “Schnell, schnell, weiter”! Vooraleer we het goed en wel beseffen, bevinden we ons in 1917. De bezetter heeft alle fietsen opgeëist, … nou die zijn we kwijt! Lichtervelde is bezet door de Duitse troepen en fungeert als verzamelpunt voor de Duitse soldaten die naar het IJzerfront trekken of kapot geschoten, terugkeren om opgelapt te worden. Een traumatiserende geschiedenis van een dorp in West-Vlaanderen.

Een moeder schreeuwt haar onmacht uit van op het balkon, overmant door oorlogsmoeheid. Zij verwenst de oorlog en verwoordt het treffend en smekend in sappig dialect. Dit komt binnen, is duidelijk en tastbaar. In de Neerstraat worden we naar het heden gekatapulteerd en bevinden wij ons midden op de filmset van de Hollywood productie “Frontparadise Lichterfelde” dat 100 jaar na de Grootte Oorlog een kaskraker moet worden. Een Duitse soldaat die naar het front trekt neemt op emotionele wijze afscheid van zijn Vlaams lief met bolle buik. Vanuit een vensterraam weerklinken de zoete klanken van de bugel. Theaterspel en muziek glijden naadloos in elkaar. Een buurman verwijt zijn overbuur dat ze vannacht weer het bezoek heeft gehad van haar Duitse officier. Dat de omstandigheden het dorpsleven ontwrichten weze duidelijk. Er is spanning en vooral veel honger en elkeen gaat er op zijn manier mee om.

Een Duits soldaat viert zijn vijftigste verjaardag en trakteert de bevolking met oliebollen! Een bonte menigte trekt in een lange sliert (compleet met muziek van de fanfare) naar de tuin waar zij zich gulzig te goed doen. Een accordeonist brengt zijn melodie, … is dit alles voldoende om die verdomde oorlog te vergeten? Voor de ingang van cinema “De Zwaan” pocht een huisvrouw met haar achterwerk en haar manier om te overleven. Een zwart-wit verhaal in filmvorm tekent ons de oorlog zoals Lichtervelde die beleefde of liever onderging. Een man vertelt het verhaal en een live pianist zorgt op sublieme wijze voor sfeer, spanning én bombardementen! Wanneer we de zaal verlaten gaat het doek van de bühne open, … De stad staat in brand, brandweermannen doen wat ze kunnen met de middelen die er zijn. (Een visueel hoogtepunt).

De Sint-Jacobskerk is omgebouwd tot Duits veldhospitaal. Kreupelen en gekwetste Duitse soldaten keren terug uit het Ieperse. Een Duitse soldaat vertelt over zijn wedervaren, zijn thuis en die verwenste oorlog. Met krakende bevende stem vertelt hij over de gewonden en de gesneuvelden. Dit gaat er diep in. Orgelmuziek begeleidt ons naar het altaar waar de gekwetsten en de stervenden door elkaar liggen. Verpleegsters doen wat ze kunnen met bebloede schorten. Het Margalikoor (volledig in zwart gehuld) brengt gezangen. In de kapel heeft de plaatselijke held Arthur Naeyaert zich verborgen voor de Duitsers. Maar liefst 1.000 frank hebben ze op zijn hoofd gezet! Hij voert ons naar onze fietsen die hij van de Duitsers heeft gestolen. We bestijgen onze rossen en trekken naar de loods van Voeders Denys in de Statiestraat.

Op de grond liggen knaloranje reddingsvesten verspreid. Een toetsenist van vreemde origine speelt muziek. Een oude vrouw zit op een rieten stoel, om haar heen staan oude koffers die ze met zich meezeult. Ze vertelt het verhaal van de duizenden Vlaamse vluchtelingen die tijdens de Eerste Wereldoorlog richting Frankrijk trekken. Steeds verder en dieper naar het zuiden. Haar West-Vlaamse dialect is rijk en tekenend. Een jonge vluchtelinge (vertolkt door Nour Ali) neemt over. Geëmotioneerd beschrijft ze haar vlucht uit Syrisch oorlogsgebied. Via Turkije wil men Griekenland bereiken! Griekenland, Europa! In Frankrijk zijn de Vlamingen niet welkom. Ze moeten achteraan in de kerk plaatsnemen en worden minachtend bekeken. Mensensmokkelaars beloven het Syrische meisje van alles en nog wat maar daar komt weinig van in huis, … Zal men ooit Europa bereiken? Zij neemt met veel te veel mensen plaats in een boot. De zee doet de boot omslaan en in het water bevindt ze zich tussen lijken. Dit zal ze nooit meer vergeten. Haar ogen verdrinken in de tranen, ze spreekt moeizaam Nederlands met zwaar accent. De tocht gaat verder naar Servië, mannen, gevaarlijke mannen begeleiden de vluchtelingen, … De toehoorder wordt heen en weer geslingerd tussen de vele vluchtelingen van 1917 en de vluchtelingen van vandaag, waarvan de beelden de dagelijkse journaals vullen. Het is roerloos stil en de toehoorders hangen aan de lippen. Ik moet mijn tranen bedwingen maar lang niet iedereen slaagt daar in. (Dit gaat door merg en been). Gelukkig weerklinkt een bandje (the Gipsy/Gitsy Streetband) dat opzwepende Balkanmuziek speelt. We krijgen thee en een Syrisch koekje met komijnzaad (naar een recept van een vluchtelinge die in Lichtervelde heeft gewoond). Net wat wat we nodig hadden. Op de fiets trekken we de velden van Lichtervelde in. Boven onze hoofden cirkelen drie tweedekkers met luide motoren, … We houden halt bij het Duits militair kerkhof waar dansers de doden gedenken. Een zoveelste pasjescontrole volgt. De Duitse bezetter houdt de Lichterveldenaren onder de knoet!

We rijden het erf van het Kwakkelhof op. Op de binnenplaats staat een woonwagen, in het deurgat lonkt een wulpse vrouw. Voor vijf mark biedt zij haar diensten aan, … Binnen in het Kwakkelhof betreedt je een andere wereld. Soldaten vergeten er de oorlog en doen zich te goed aan champagne en vertier. Rondbortsige vrouwen verleiden en verslinden. De fanfare speelt Duitse muziek. Een dorpsgeschiedenis vol leed dat na de oorlog snel toegedekt werd. We vervolgen onze fietstocht en betreden de VanCoillie site. Andersvaliden van het Tehuis Tordaele heten ons welkom en begeleiden ons naar de stoelen. We kunnen kiezen tussen Lichtervelds blond of bruin. Ik ga voor het bruine biertje dat zerp smaakt. (Maar smaakt die verdomde oorlog niet net hetzelfde)? Achter de toog staat de herbergier. Hij vertelt ons het verhaal van zijn vader die tijdens de oorlog in zijn velden liep. Hij kon het gebeuren maar niet vatten en ging er aan ten onder. Engelse en Franse vliegers bombardeerden Lichtervelde. Een percussie-ensemble bootst op meesterlijke wijze de bombardementen na! Een vliegenier werd neer gehaald en stortte op enkele meters van zijn vader neer. Lichaamsdelen vlogen in het rond. Het trommelkorps van De Burgersgilde marcheert voorop en speelt een Franse trommelmars. We houden halt en gedenken de in 1917 gecrashte Franse piloot Robert Ravarin. Trompetgeschal weerklinkt als blijk van eer.

In een loft in aanbouw beelden dansers (begeleid door een percussionist) de wreedheden van de oorlog uit. (Inclusief de dodelijke laffe gasaanvallen). De dans is voorbij alsook de oorlog. Een tentoonstelling met werken van “De Andere Academie” (mensen met een beperking) brengt rust en bezinning. Onze fietstocht eindigt op het stationsplein waar een groots bevrijdingsfeest aan de gang is. Een Franse harmonie van een bevriende stad speelt op de kiosk, er is een bokswedstrijd en lekkere warme soep met vlees en patatten, die we gretig naar binnen spelen.

Met “Frontparadijs” slaagde men er in om de geschiedenis tastbaar en levendig te maken. De huidige generatie jongeren en jong-volwassenen hebben niemand gekend die de eerste Wereldoorlog moest ondergaan. Zij kunnen geen verhalen meer oppikken van overlevenden. Met deze unieke muzikale theaterfietstocht wordt de geschiedenis vertelt en niet vergeten. De oorlog had grote gevolgen voor een hele dorpsgemeenschap die ontzettend leed. Deze productie zorgde voor een grote impact bij de toehoorders die ontroerd de voorstellingen beleefden. Bovendien slaagde men er vrij snel in om elkeen te verplaatsen naar die tijdsgeest alsof men er live getuige van was. De link met enerzijds de vele landgenoten die 100 jaar terug, hebben en houden achter lieten en vluchtten naar Frankrijk met anderzijds de bootvluchtelingen van deze eeuw, was bijzonder pakkend, treffend en onvergetelijk. Dit heeft mensen doen nadenken en inzien en liet niemand onberoerd. De voorbereiding en de uitwerking, de begeleiding en de uitvoering van dit initiatief is lovenswaardig en heeft ongetwijfeld een blijvende impact op de inwoners van Lichtervelde (10.000). Hier zal nog lang over nagepraat worden.

tekst en foto’s: Geert Vanmaeckelberghe

Een gedachte over “Terugblik: FRONTPARADIJS, geschiedenis hier & nu

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s